29 Mart 2006 Tam Güneş Tutulması
Güneş Tutulması Nasıl Gerçekleşir?
Güneş tutulması, Ay yeniay evresindeyken Dünya ile Güneş arasında bulunduğu zaman gerçekleşir. Bu durumda Güneş diskinin örtüldüğünü (tutulduğunu) ve Ay'ın gölgesinin yer yüzeyine düştüğünü görmekteyiz. Her 29.5 günde bir Ay yeniay evresinde bulunmasına rağmen ayda bir kez tutulma gerçekleşmemesinin nedeni; Ay'ın yörüngesinin, Dünya etrafında dolanırken belirli bir açıya sahip olmasından ileri gelmektedir. Dolayısıyla, yeniay evresinde Ay yörüngesi üzerinde hareket ederken Ay'ın gölgesi Dünya'nın ya üstüne ya da altına düşmektedir. Yılda en az iki kez Dünya-Ay-Güneş'in doğrultusu Güneş tutulmasına izin verecek biçimde konumlanmaktadır. Böylece, Ay'ın gölgesi Dünya yüzeyinin belirli bölgeleri üzerine düşer ve bu bölgelerde Güneş tutulması izlenebilir.
Şekil 1. Güneş tutulması gerçekleşebilmesi için Dünya-Ay-Güneş'in konumu
Parçalı tutulmaların gerçekleştiği bölgelerde Güneş'in sadece belirli bir kısmının Ay tarafından örtüldüğü görülmektedir. Tam tutulmada ise Güneş diski Ay tarafından tamamen örtülür. Dünya yüzeyi üzerinde Ay'ın gölgesinin tutulma esnasında izlediği yola Tam Tutulma Hattı denir. Bu hat yaklaşık olarak 16,000 km uzunluığunda ve 160 km genişliğine sahiptir. Tam Güneş tutulmasını izleyebilmek için tutulma hattı üzerinde bulunmanız gerekir. Güneş tam tutulması ancak 1-4 dakika kadar çok kısa bir süre boyunca görülebilmektedir.
Ay Güneş'i tamamen örtmeden önce Güneş ışığında bir azalmanın olduğu hissedilir. Güneş tutulması dört evrede incelenir:
- Değme: Parçalı tutulma başlangıcı yani, Güneş'in diski önünden ilk kez Ay geçmeye başladığı an
- Değme: Tam tutulma başlangıcı yani, Ay'ın Güneş'i tamemen örttüğü an
- Değme: Tam tutulmanın sonu yani, Ay'ın Güneş'in bir kısmının görünmesine izin verdiği an
- Değme: Parçalı tutulmanın sonu yani, Ay'ın Güneş'in tamamının görünmesine izin verdiği an
Şekil 2. Güneş tutulmasının evreleri
2006 yılında Türkiye'de ve Dünya'da Güneş Tutulması
29 Mart 2006 tarihinde gerçekleşecek olan Güneş tutulması Dünya'nın belirli bölgelerinden izlenebilinecektir. Güneş tutulmasının tutulma hattı Brezilya'da saat 11:36'da başlayarak Atlantik'te, kuzey Afrika'da, Asya'da (Türkiye'de) görüldükten sonra Moğolistan'da saat 14:47'de sona erecektir. Güneş'in parçalı tutulması ise Afrika'nın üçte ikisinden, Avrupa'dan ve Asya'nın orta kısmından gözlenebilecek.
Şekil 3. 2006 Güneş tutulma hattı mavi şerit ile temsil edilmiştir
Şekil 4. Tutulma Hattının Türkiye'nin güneyinden geçeceği bölgeler
Şekil 5. Tutulma Hattının Türkiye'nin kuzeyinden geçeceği bölgeler
Ay'ın gölgesi Brezilya'nın doğusunda saat 11:36'da başlayarak tutulma genişliği 129 km olan bir alan boyunca tutulma merkezinde 1 dakika 53 saniye gözlendikten sonra, Atlantik Okyanusunu yarım saatte geçerek Gine Körfezi'ne ve Gana'ya 12:08'de ulaşarak gölgenin genişliği 184 km olarak tutulma merkezinde Gana'nın başkenti olan Accra'dan 2 dakika 58 saniye boyunca gözlenecek. Gölge, saat 12:14'te Togo'ya ulaştıktan iki dakika sonra Benin'e ulaşarak Ay'ın gölgesi kuzeydoğu yönünde Nijerya'ya ulaşarak tam tutulma süresi 3 dakika 40 saniyeye ulaşarak 188 km genişliğinde görülecektir. Ay'ın gölgesi çölü geçerek 13:40'da Akdeniz'e ulaşarak saat 13:54'te Türkiye'ye ulaşacaktır.
Antalya tutulma merkezinin 50 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Sahil kısımlarımızda bulunan şehirlerden tam tutulma 3 dakika 11 saniye izleyebilirken, tam tutulma merkezinde bulunanlar bu süreye ek 35 saniye daha gözlem yapabilecekler. Konya, tutulma merkezinden 25 km daha uzakta bulunuyor ve tam tutulmayı saat 13:58'de 3 dakika 36 saniye boyunca izleyebilecektir. Ay'ın gölgesi Türkiye'nin dağlarını aşarak, 11 Ağustos 1999'da Güneş tutulmasının gözlendiği Sivas şehrine gelecek ve 14:10'da Karadeniz'e ulaşarak Türkiye'yi terk edecektir.
Türkiye'den tam tutulmanın gözlenebileceği şanslı bölgelerden biri de Antalya'nın Manavgat ilçesidir. Manavgat'ta Güneş tutulması saat 12:37'de başlayacak ve 13:55'te sona erecek. Bu zaman süresince Güneş'in diskinin 3 dakika boyunca tamamen Ay tarafından örtüldüğü gözlenebilecek.
Tam Tutulma Gözlenen İller
|
GÖZLEM YERİ |
Enlem ( ° ' ) |
Boylam ( ° ' ) |
Parçalı tutulma başlangıcı (sa:dak:sn) |
Tam tutulma başlangıcı (sa:dak:sn) |
Tutulma ortası (sa:dak:sn) |
Tam tutulma sonu (sa:dak:sn) |
Parçalı tutulma sonu (sa:dak:sn) |
Tam tutulma süresi (sa:dak) |
| Aksaray |
38 22 |
34 02 |
12:44:45 |
14:00:44 |
14:02:30 |
14:04:16 |
15:17:56 |
03:32 |
| Amasya |
40 39 |
35 50 |
12:50:26 |
14:06:24 |
14:07:04 |
14:07:44 |
15:21:05 |
01:11 |
| Antalya |
36 53 |
30 42 |
12:37:33 |
13:54:24 |
13:55:59 |
13:57:34 |
15:12:47 |
03:11 |
| Giresun |
40 55 |
38 24 |
12:54:24 |
14:09:03 |
14:10:41 |
14:12:19 |
15:23:58 |
03:17 |
| Karaman |
37 12 |
33 13 |
12:41:48 |
13:59:23 |
14:00:04 |
14:00:45 |
15:16:11 |
01:22 |
| Kayseri |
38 44 |
35 29 |
12:47:22 |
14:04:01 |
14:04:53 |
14:05:45 |
15:19:49 |
01:43 |
| Kırşehir |
39 09 |
34 10 |
12:45:59 |
14:01:47 |
14:03:25 |
14:05:03 |
15:18:29 |
03:16 |
| Konya |
37 52 |
32 30 |
12:41:44 |
13:57:58 |
13:59:46 |
14:01:33 |
15:15:45 |
03:36 |
| Nevşehir |
38 38 |
34 43 |
12:46:05 |
14:02:04 |
14:03:42 |
14:05:19 |
15:18:52 |
03:15 |
| Ordu |
40 59 |
37 53 |
12:53:45 |
14:08:19 |
14:10:04 |
14:11:49 |
15:23:26 |
03:30 |
| Sivas |
39 45 |
37 01 |
12:51:00 |
14:06:48 |
14:07:56 |
14:09:04 |
15:22:02 |
02:16 |
| Tokat |
40 19 |
36 33 |
12:51:01 |
14:06:00 |
14:07:46 |
14:09:31 |
15:21:46 |
03:31 |
| Yozgat |
39 49 |
34 48 |
12:47:51 |
14:03:42 |
14:04:56 |
14:06:09 |
15:19:33 |
02:27 |
Parçalı Tutulma Gözlenen İller
GÖZLEM YERİ |
Enlem ( ° ' ) |
Boylam ( ° ' ) |
Tutulma ortası (sa:dak:sn) |
|
Adana |
37 01 |
35 18 |
14:02:56 |
|
Adıyaman |
37 46 |
38 17 |
14:07:58 |
|
Ankara |
39 56 |
32 52 |
14:02:21 |
|
Antakya |
36 14 |
36 07 |
14:03:19 |
|
Aydın |
37 51 |
27 51 |
13:52:55 |
|
Balıkesir |
39 39 |
27 53 |
13:55:01 |
|
Bursa |
40 11 |
29 04 |
13:57:16 |
|
Çorum |
40 33 |
34 58 |
14:05:47 |
|
Denizli |
37 46 |
29 06 |
13:54:39 |
|
Diyarbakır |
37 55 |
40 14 |
14:10:51 |
|
Edirne |
41 40 |
26 34 |
13:55:20 |
|
Elazığ |
38 41 |
39 14 |
14:10:05 |
|
Erzurum |
39 55 |
41 17 |
14:13:50 |
|
Eskişehir |
39 46 |
30 32 |
13:58:54 |
|
Gaziantep |
37 05 |
37 22 |
14:06:01 |
|
İstanbul |
41 01 |
28 58 |
13:57:59 |
|
İzmir |
38 25 |
27 09 |
13:52:34 |
|
İzmit |
40 46 |
29 55 |
13:59:02 |
|
Kahramanmaraş |
37 36 |
36 55 |
14:05:51 |
|
Kütahya |
39 25 |
29 59 |
13:57:45 |
|
Malatya |
38 21 |
38 19 |
14:08:32 |
|
Manisa |
38 36 |
27 26 |
13:53:11 |
|
Mersin |
36 48 |
34 38 |
14:01:44 |
|
Samsun |
41 17 |
36 20 |
14:08:13 |
|
Şanlıurfa |
37 08 |
38 46 |
14:08:05 |
|
Uşak |
38 41 |
29 25 |
13:56:09 |
Referanslar:
- “Total Solar Eclipse of 2006 March 29”, Espenak, F., Anderson, J., NASA/TP-2004-212762, 2004
- http://www.exploratorium.edu/eclipse/
- www.eclipse 2006 .boun.edu.tr/eclipse_ 2006 tur.html
|
